Kliniğime ayak üstünde ağrı ve şişlik şikayetiyle başvuran hastalarımın önemli bir kısmında tanı ayak tarak kemiği kırığıdır. “Hocam, ayağıma bir şey düştü, şişti ve morarttı ama kırık olduğunu düşünmemiştim” veya “Koşarken ayağımda bir şey çıtladı, acaba çatladı mı?” gibi ifadelerle sıklıkla karşılaşıyorum. Bu sorular son derece anlaşılır çünkü tarak kemiği kırıkları her zaman net bir travmayla oluşmaz ve bazen yürümeye devam edilebilir.
Ayak Tarak Kemiği (Metatarsal) Kırığı Nedir?
Ayak tarak kemikleri, tıp dilinde “metatarslar” olarak adlandırılan, ayağın orta bölümünde yer alan beş adet uzun kemiktir. Bu kemikler, ayak bileği kemikleri ile ayak parmak kemikleri arasında köprü görevi görür. Her bir tarak kemiği içten dışa doğru birden beşe kadar numaralandırılır; birinci metatars başparmağa, beşinci metatars ise serçe parmağa bağlanır.
Tarak kemikleri, vücut ağırlığının ayağa iletilmesinde ve yürüyüş sırasında itme kuvvetinin oluşturulmasında kritik rol oynar. Her adımda, özellikle parmak ucuyla itme aşamasında bu kemiklere önemli yükler biner. Bu nedenle hem doğrudan travmalara hem de tekrarlayan streslere karşı kırılmaya yatkındırlar.
Tarak kemiği kırıkları, ayak kırıkları içinde en sık görülenlerdendir. Tüm ayak kırıklarının yaklaşık yüzde otuz beşini oluşturur. En sık ikinci, üçüncü ve dördüncü metatarslar kırılır çünkü bu kemikler ayağın ortasında yer alır ve en fazla yük onlara biner.
Beşinci metatars kırıkları da ayağın dış kenarına alınan darbeler nedeniyle sık görülür. Birinci metatars en kalın ve en güçlü olanıdır, dolayısıyla kırılması için daha ciddi bir travma gerekir.
Kırık mekanizması değişkendir. Ağır bir cismin ayak üstüne düşmesi, ayağın bir yere çarpması veya sıkışması doğrudan travmatik kırıklara yol açar. Bunun yanı sıra, koşucular ve askerlerde sık görülen stres kırıkları, tekrarlayan mikrotravmaların birikmesiyle oluşur ve belirgin bir travma öyküsü olmaksızın ortaya çıkar.
Ayak Tarak Kemiği Kırığı Belirtileri ve Nasıl Anlaşılır?
Tarak kemiği kırığının belirtileri, kırığın türüne ve şiddetine göre değişir. Ancak bazı ortak bulgular tanıyı düşündürür.
- Ayağın ön kısmında ani ve şiddetli ağrı
- Üzerine basmakta zorlanma veya basamama
- Şişlik ve ödem oluşması
- Morarma (kanama belirtisi)
- Ayağın ön bölümünde hassasiyet
- Hareketle ağrının artması
- Şekil bozukluğu (ileri vakalarda)
- Röntgen ile kırığın net olarak tespit edilmesi
Kırık Türleri: Tam Kırık mı, Tarak Kemiği Çatlağı mı?
Tarak kemiği kırıkları farklı şekillerde sınıflandırılabilir. Tedavi planı ve iyileşme süresi, kırığın türüne göre değişir. Tam Kırık mı, Tarak Kemiği Çatlağı mı? Şöyle açıklayabilirim;
| Özellik | Tam Kırık | Tarak Kemiği Çatlağı |
| Kemik durumu | Kemik tamamen ayrılmıştır | Kemikte ince bir çizgi vardır |
| Ağrı şiddeti | Genellikle şiddetlidir | Hafif–orta düzeydedir |
| Üzerine basma | Çoğu zaman mümkün değildir | Kısmen mümkün olabilir |
| Şişlik ve morarma | Belirgindir | Daha hafif seyredebilir |
| Şekil bozukluğu | Görülebilir | Genellikle yoktur |
| Tedavi süreci | Alçı, bot veya cerrahi gerekebilir | İstirahat ve destekleyici tedavi |
| Tanı yöntemi | Röntgen / MR | Röntgen veya MR ile netleşir |
Tam Kırık mı, Tarak Kemiği Çatlağı mı? Test Edelim…
Kırık mı, Çatlak mı?
Tedavi Yöntemleri: Alçı mı, Ameliyat mı?
Alçı tedavisi, kayma göstermeyen veya hafif kırıklarda kemiklerin doğal şekilde kaynamasını sağlamak için uygulanır. Daha ciddi, kaymalı ya da parçalı kırıklarda ise kemiklerin doğru pozisyonda sabitlenmesi amacıyla ameliyat tercih edilir. Hangi yöntemin uygulanacağı, kırığın tipi ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.
Alçı mı, Ameliyat mı?
Not: Bu test ön bilgilendirme amacı taşır, kesin teşhis için kullanılamaz. Ağrı durumu ne olursa olsun doktor muayenesi gereklidir.
Ayak Tarak Kemiği Kırığı Alçı Süresi Ne Kadardır?
Ayak tarak kemiği kırığında alçı süresi genellikle 4 ila 6 hafta arasında değişir. Kırığın yeri, kayma durumu ve hastanın iyileşme hızına bağlı olarak bu süre uzayıp kısalabilir. Kontrol röntgenlerinde kaynama yeterli görüldüğünde alçı çıkarılır ve sonrasında destekleyici tabanlık veya yürüme botu önerilebilir.
Ayak Tarak Kemiği Kırığı İyileşme Süresi (Kemik Kaynaması Takvimi)
Ayak tarak kemiği kırığında iyileşme süreci, kemik kaynamasının aşamalarına göre ilerler ve her hastada farklı hızda gerçekleşebilir. Kırığın tipi, uygulanan tedavi yöntemi ve istirahat düzeyi, bu takvimin süresini doğrudan etkiler.
| İyileşme Aşaması | Süre | Açıklama |
| İlk iyileşme dönemi | 1–2 hafta | Ağrı ve şişlik azalır, kemik uçları sabitlenmeye başlar |
| Kemik kaynamasının başlaması | 3–4 hafta | Röntgende kaynama belirtileri görülür |
| Alçı / bot süresi | 4–6 hafta | Kırık büyük ölçüde kaynar, destekle basma başlar |
| Fonksiyonel toparlanma | 6–8 hafta | Günlük yürüyüşler rahatlar |
| Tam iyileşme | 8–12 hafta | Spor ve yoğun aktivitelere dönüş mümkün olur |
Süreler kırığın tipi, kayma durumu ve kişinin iyileşme hızına göre değişebilir.
İyileşme Belirtileri Nelerdir? (Ağrının Azalması, Şişlik)
Ayak tarak kemiği kırığında iyileşme belirtileri genellikle sürece yayılı olarak ortaya çıkar. Ağrının giderek hafiflemesi, istirahat halinde sızlamanın azalması ve şişliğin gerilemesi ilk olumlu işaretler arasındadır. Zamanla ayağın üzerine kontrollü basabilme, morlukların kaybolması ve hassasiyetin azalması da kemik kaynamasının ilerlediğini gösterir. Kesin iyileşme durumu ise kontrol röntgenleri ile değerlendirilir. İyileşme Belirtileri Nelerdir şu şekilde sıralanabilir;
- Ağrının giderek azalması
- Şişliğin ve ödemin gerilemesi
- Morlukların kaybolması
- Bastıkça hissedilen hassasiyetin azalması
- Hareket sırasında ağrının hafiflemesi
- Ayağın üzerine daha rahat basabilme
- Kontrol röntgenlerinde kemik kaynamasının görülmesi
Tarak Kemiği Kırığı Alçı Çıktıktan Sonra Ne Yapılmalı?
Tarak kemiği kırığında alçı çıktıktan sonra iyileşmenin sağlıklı şekilde devam etmesi için bazı noktalara dikkat edilmelidir. Öncelikle ayağa yük kontrollü artırılmalı, ani ve zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır. Doktorun önerdiği egzersizler düzenli yapılmalı, şişliği azaltmak için ayağı yüksekte tutma ve gerektiğinde soğuk uygulama ihmal edilmemelidir. Destekleyici ayakkabı veya tabanlık kullanımı, kemik ve yumuşak dokuların toparlanmasına yardımcı olur.
Ayak Tarak Kemiği Kırığı Egzersizleri ve Fizik Tedavi
Ayak tarak kemiği kırığı sonrası egzersiz ve fizik tedavi, ayağın eski gücüne ve hareket kabiliyetine kavuşması için önemli bir aşamadır. Alçı çıktıktan sonra hafif germe ve eklem hareket açıklığını artıran egzersizlerle başlanır, süreç ilerledikçe denge ve kas güçlendirme çalışmaları eklenir.
Fizik tedavi uygulamaları, sertlik ve şişliği azaltırken yürüyüş düzeninin yeniden kazanılmasına yardımcı olur. Egzersiz programı mutlaka doktor veya fizyoterapist kontrolünde uygulanmalıdır.
Ayak Tarak Kemiği Ağrısı Neden Olur? (Kırık Dışı Nedenler)
Her tarak kemiği ağrısı kırık anlamına gelmez. Kliniğime başvuran hastalarımın bir kısmında ağrının nedeni kırık dışı patolojilerdir. Bu durumları bilmek, gereksiz endişeyi önler ve doğru tedaviye yönlendirir.
- Aşırı yüklenme ve uzun süre ayakta kalma
- Uygun olmayan, dar veya sert tabanlı ayakkabı kullanımı
- Ayak tabanı basış bozuklukları
- Tendinit ve bağ zorlanmaları
- Sinir sıkışmaları
- Ödem ve yumuşak doku iltihapları
- Stres kırığı (erken evre)
- Düz tabanlık veya yüksek kavis problemleri
Ayak Tarak Kemiği Üstünde Şişlik ve Ağrı Ne Anlama Gelir?
Ayak tarak kemiği üstünde görülen şişlik ve ağrı, çoğu zaman bölgeye binen aşırı yük, zorlanma veya yumuşak doku irritasyonuna işaret eder. Uygun olmayan ayakkabı kullanımı, uzun süre ayakta kalma, bağ ve tendon iltihapları bu tabloya neden olabilir. Travma öyküsü varsa kırık ya da stres kırığı ihtimali de değerlendirilmelidir. Şikâyetler dinlenmeye rağmen geçmiyorsa, kesin nedenin belirlenmesi için ortopedi muayenesi ve görüntüleme gerekebilir.
Sonuç: Sabır ve Fizik Tedavi ile Eksiksiz İyileşme
Ayak tarak kemiği kırıkları, doğru tedavi ve sabırlı bir iyileşme süreciyle tam iyileşme sağlanan yaralanmalardır. Çoğu kırık ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilir ve altı ile sekiz hafta içinde kemik kaynaması tamamlanır.
İyileşme sürecinde hastanın aktif katılımı kritik öneme sahiptir. Tedavi önerilerine uyum, kontrol muayenelerine düzenli gitme, egzersiz programını aksatmama ve sabırlı olmak başarılı sonucun anahtarlarıdır.
Alçı çıktıktan sonra fizik tedavi ve egzersiz programı, tam fonksiyonel iyileşme için vazgeçilmezdir. Kas gücü ve eklem hareket açıklığının geri kazanılması, günlük aktivitelere ve spora güvenli dönüş için gereklidir.
Ayak tarak kemiği kırığı geçirdiyseniz veya bu bölgede ağrı ve şişlik şikayetiniz varsa, doğru tanı ve tedavi için değerlendirme yaptırmanızı öneririm. Travmatoloji sayfamızda kırık tedavileri hakkında daha fazla bilgi bulabilirsiniz. Randevu oluşturmak için randevu sayfamızdan veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kırığın türüne bağlıdır. Hafif çatlaklarda ve bazı nondeplase kırıklarda hasta ağrılı da olsa yürüyebilir. Ancak deplase kırıklarda ve çoklu kırıklarda yürümek çok zordur. Yürüyebilmek kırık olmadığı anlamına gelmez; şüphe durumunda röntgen çekilmelidir.
Kemik kaynaması günlerle değil haftalarla ölçülür. Basit kırıklarda altı ile sekiz hafta, komplike kırıklarda sekiz ile on iki hafta kaynama süresi gerekir. Tam fonksiyonel iyileşme üç ile altı ay sürebilir.
Bazı stabil kırıklarda geleneksel alçı yerine özel yürüme botu veya sert tabanlı ayakkabı kullanılabilir. Bu yöntemler alçıya göre daha konforludur ve günlük hijyen için çıkarılabilir. Ancak her kırık için uygun değildir; karar hekimle birlikte verilmelidir.
Çatlak, kırığa göre daha hafif belirtiler verir. Ağrı vardır ancak şiddetli değildir. Şişlik ve morarma minimal olabilir. Hasta yürüyebilir. Kesin tanı röntgenle konulur; erken dönem stres çatlaklarında MR gerekebilir.
Belirgin deplasmanı olan kırıklarda, çoklu kırıklarda, açık kırıklarda, Jones kırığında ve konservatif tedaviye rağmen kaynamayan kırıklarda ameliyat gerekir. Sporcularda erken spora dönüş için de cerrahi tercih edilebilir.
Kemik kaynaması tamamlanıp tam fonksiyonel iyileşme sağlandıktan sonra spora dönüş planlanır. Bu süre genellikle üç ile altı ay arasındadır. Kademeli dönüş önemlidir; önce hafif aktiviteler, sonra spora özgü antrenmanlar yapılmalıdır.
Beşinci metatars kırıklarının çoğu komplikasyonsuz iyileşir. Ancak Jones kırığı denilen özel tip, kaynama sorunu açısından risklidir. Bu bölge kan beslenmesi zayıf olduğundan kaynamama veya yeniden kırılma görülebilir. Doğru tedavi seçimi önemlidir.
Evet, özellikle ilk günlerde buz uygulaması şişlik ve ağrıyı azaltmada etkilidir. On beş ile yirmi dakika buz uygulanır, doğrudan cilde temas ettirilmez. Günde birkaç kez tekrarlanabilir.
Beklenen sürede ağrının azalmaması, şişliğin devam etmesi ve hareketle ağrının sürmesi kaynamama şüphesi uyandırır. Röntgende kırık hattının devam etmesi ve kallus oluşumunun yetersizliği tanıyı doğrular. Bu durumda tedavi planı gözden geçirilir.
T.C. Sağlık Bakanlığı yönetmelikleri gereği web sitemde net fiyat bilgisi paylaşmam mümkün değildir. Tedavi maliyeti; kırığın türü, uygulanan tedavi yöntemi, alçı veya bot kullanımı ve fizik tedavi ihtiyacına göre değişir. Güncel fiyat bilgisi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
