Kliniğime diz kapağında ödem ve sıvı birikmesi şikayetiyle gelen hastalarımdan Hocam, dizim durup dururken şişti, Merdiven inerken dizimde bir şey oldu ve su topladı veya Sabahları dizim kaskatı ve şiş uyanıyorum gibi cümlelerle karşılaşmaktayım.
Bu durum, tıp dilinde diz efüzyonu olarak da bilinen dizde sıvı birikmesi veya dizde ödem olarak adlandırılır ve pek çok kişiyi endişelendirir. Öncelikle belirtmek isterim ki, dizdeki şişlik bir hastalık değil, bir belirtidir. Vücudunuzun size Diz ekleminde bir sorun var deme şeklidir. Tıpkı bir arabanın motor arıza lambasının yanması gibi, dizdeki şişlik de altta yatan bir mekanik problem, bir yaralanma veya bir hastalığın habercisidir.
Hekimden Not
Op. Dr. Gökçe Mık olarak benim size en önemli tavsiyem, dizinizdeki şişliği asla hafife almamanızdır. Dizinizdeki şişlik, vücudunuzun size gönderdiği bir yardım sinyalidir, bir imdat çağrısıdır. Bu sinyali asla görmezden gelmemelisiniz.
Özellikle şişliğe kızarıklık, ısı artışı, şiddetli ağrı veya ateş eşlik ediyorsa, travma sonrası diziniz kilitleniyorsa veya üzerine basamıyorsanız vakit kaybetmeden bir ortopedi uzmanına başvurmalısınız. Bizim görevimiz sadece şişliği indirmek değil, o şişliğe neden olan asıl sorunu bulup tedavi etmektir. Randevu alarak yapacağımız detaylı bir değerlendirme ile sizin için en doğru tedavi yol haritasını birlikte çizebiliriz.
Dizde Ödem ve Sıvı Birikmesi Nedir? (Diz Efüzyonu)
Öncelikle, dizde sıvı birikmesi nedir sorusunu net bir şekilde cevaplayalım. Her sağlıklı diz ekleminin içinde, eklem yüzeylerinin kayganlığını sağlayan ve kıkırdağı besleyen, sinoviyal sıvı adını verdiğimiz çok az miktarda bir sıvı bulunur.
Dizde sıvı birikmesi veya efüzyon, diz eklemini etkileyen bir yaralanma, aşırı kullanım veya sistemik bir hastalık sonucunda bu sıvının normalden fazla üretilmesi veya eklem içine kanama olması durumudur.
Bu fazla sıvı, eklem kapsülünü gererek ağrıya, basınca ve hareket kısıtlılığına neden olur. Yani dizde ödem, eklem içindeki bir soruna vücudun verdiği doğal bir enflamatuar yanıttır.
MR Raporlarındaki Terimler: Suprapatellar Bursada Efüzyon Ne Demek?
Hastalarım, ellerinde MR raporlarıyla geldiklerinde en çok merak ettikleri konulardan biri de raporda yazan teknik terimlerdir. Örneğin, raporda sıkça görülen Suprapatellar bursada minimal/belirgin efüzyon izlenmektedir ifadesi birçok kişiyi endişelendirir. Gelin, bu ifadeyi basitçe açıklayalım:
- Suprapatellar, diz kapağının (patella) üstünde (supra) bulunan anlamına gelir.
- Bursa, vücudumuzda kemik ve tendon gibi dokular arasında sürtünmeyi azaltan, içi sıvı dolu küçük keseciklere, yastıkçıklara verdiğimiz isimdir.
- Efüzyon ise sıvı birikmesi demektir.
Yani bu ifade, Diz kapağınızın hemen üzerinde yer alan koruyucu yastıkçığın içinde normalden fazla sıvı birikmiştir anlamına gelir. Bu durum, genellikle diz eklemi içindeki bir problemin (menisküs yırtığı, kireçlenme vb.) bu yastıkçığa da yansıdığını gösteren önemli bir bulgudur.
Dizde Ödem ve Sıvı Birikmesi Neden Olur? En Sık Görülen Sebepler
Peki, dizde sıvı birikmesi neden olur? Dizimiz neden aniden veya yavaş yavaş şişer? Bu sorunun cevabını üç farklı kategoride değerlendirebiliriz. Kliniğimde bu durumla başvuran hastalarımın şikayetlerinin altında yatan en sık nedenleri sizlerle paylaşmak istiyorum.
Travma ve Yaralanmalar (Menisküs, Bağ Yırtıkları)
Dize ani bir darbe alınması veya dizin dönmesi gibi yaralanmalar, şişliğin en sık nedenidir. Hastalarım genellikle Merdiven çıkarken dizim döndü veya Futbol oynarken ani bir hareket yaptım gibi ifadelerle anlatır bu anı.
Dizdeki C şeklindeki kıkırdak yastıkçıklar olan menisküslerin yırtılması, eklemde tahrişe ve reaktif sıvı artışına neden olur. Özellikle menisküs yırtığı sıvı birikmesi ile kendini belli eden en yaygın durumlardan biridir. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi menisküs sayfamızda bulabilirsiniz.
Ön çapraz bağ (ACL) veya iç yan bağ (MCL) gibi dizin stabilitesini sağlayan bağların kopması, genellikle eklem içine kanamaya (hemartroz) yol açarak dizin saatler içinde hızla ve aşırı derecede şişmesine neden olur. Düşme veya darbe sonucu eklem kıkırdağında veya kemikte oluşan hasarlar da efüzyona yol açabilir. Bu tür yaralanmalar travmatoloji uzmanlık alanımızın konusudur.
Kireçlenme (Osteoartrit)
Özellikle ileri yaştaki hastalarda görülen kronik diz kapağında şişlik durumunun en yaygın nedenidir. Zamanla aşınan ve pürüzsüz yapısını kaybeden kıkırdak dokusu, eklem zarını sürekli tahriş eder. Bu kronik tahriş, sinovyal zarın tepki olarak sürekli fazla sıvı üretmesine neden olur. Bu şişlik genellikle aktivite sonrası artar, dinlenmekle azalır. Diz sağlığı ve kireçlenme hakkında daha fazla bilgi sitemizde mevcuttur.
Enfeksiyon ve Romatizmal Hastalıklar
Bir bakteri veya virüsün eklem içine yerleşmesiyle oluşan septik artrit (eklem iltihabı), tıbbi bir acildir. Dizde şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve ateşle kendini gösterir. Kısa süre içinde mutlaka tedavi gerektirir.
Vücudun kendi eklemlerine saldırdığı romatoid artrit veya ürik asit kristallerinin eklemde biriktiği gut hastalığı gibi sistemik durumlar da dizde kronik veya tekrarlayan sıvı birikmelerine neden olabilir.
Dizde Sıvı Birikmesi Belirtileri Nelerdir?
Dizde sıvı birikmesinin nedenleri oldukça fazladır. Her hastam özel olduğu için, her belirti herkeste olmayabilir. Ancak kliniğimde hastalarımın en sık dile getirdiği dizde sıvı birikmesi belirtileri şunlardır:
- Sağlam dize kıyasla dizin genelinde veya belirli bir bölgesinde gözle görülür bir şişkinlik.
- Özellikle dize yük bindiğinde veya hareket ettirildiğinde artan, basınç hissiyle birlikte bir ağrı.
- Dizini tam bükmede veya tam düzleştirmede zorlanma, özellikle sabahları veya uzun süre oturduktan sonra hissedilen katılık.
- Dizde boşalma veya güvensizlik hissi.
- Şiş bölgenin diğer bölgelere göre daha sıcak hissedilmesi.
Dizdeki Ödem Nasıl Geçer? Evde Uygulanabilecek Yöntemler
Hafif yaralanmalara veya aşırı kullanıma bağlı dizde ödem geliştiğinde, profesyonel yardım almadan önce evde uygulayabileceğiniz bazı yöntemler rahatlama sağlayabilir. Peki, dizdeki ödem nasıl geçer? Cevap, uluslararası kabul görmüş R.I.C.E. metodunda gizlidir. [1]RICE açılımını şu şekilde açıklayalım hemen:
- R: Rest yani dinlenme
- I: Ice yani buz
- C: Compression yani kompresyon
- E: Elevation yani yükseltme.
Buz Uygulaması ve İstirahat (R.I.C.E. Metodu)
R.I.C.E metodu, dünya üzerinde özellikle ilk yardım konusunda birçok kişiye önerilen bir yöntemdir. Aşağıda sizler için detayları mevcuttur:
- Dizinize yük bindiren aktivitelerden (koşma, zıplama, uzun yürüyüş) kaçının. Bu yöntem eklemin daha fazla tahriş olmasını önler.
- Şişliği ve ağrıyı azaltmak için en etkili yöntemlerden biri de buz uygulamasıdır. Bir havluya sarılı buz torbasını günde birkaç kez, 15-20 dakika boyunca dizinizin şiş olan bölgesine uygulayabilirsiniz. Bu işlemi özellikle ilk 48-72 saat boyunca düzenli olarak tekrarlayabilirsiniz.
- Elastik bir bandajla dize hafif bir baskı uygulamak, sıvının daha fazla birikmesini önleyebilir. Ancak bandajı kan dolaşımını engelleyecek kadar sıkı sarmamaya özen göstermelisiniz.
- Otururken veya yatarken, dizinizi kalp seviyesinden yukarıda tutacak şekilde bir yastıkla destekleyin. Bu yöntem yer çekimi sayesinde sıvının bölgeden daha kolay drene olmasına yardımcı olur.
Dizde Ödem Egzersizleri
Ağrısız bir şekilde yapabildiğiniz sürece, çok nazik hareketler kan dolaşımını artırarak ödemin atılmasına yardımcı olabilir. Ayak bileğini daire şeklinde çevirmek, yatar pozisyonda dizi kırmadan bacağı hafifçe yukarı kaldırmak gibi egzersizler faydalıdır.
Profesyonel Tedavi Yöntemleri
Evde uygulanan yöntemlere rağmen şişlik inmiyorsa, ağrı şiddetliyse veya altta yatan ciddi bir neden şüphesi varsa mutlaka bir ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.
Dizden Sıvı Alınması (Artroentez) İşlemi
Hastalarımın en çok merak ettiği ve bazen de çekindiği işlemlerden biri dizden sıvı alınması işlemidir. Tıbbi adı artrosentez olan bu prosedür, hem teşhis hem de tedavi amacıyla yapılır.
İşlem poliklinik şartlarında, steril bir ortamda yapılır. Cilt antiseptik bir solüsyonla temizlendikten sonra, ince bir iğne ile diz eklemine girilerek içerideki fazla sıvı bir enjektörle çekilir. İşlem genellikle birkaç dakika içinde tamamlanır. İşlem öncesi cilt ve cilt altı lokal anestezi ile uyuşturulduğu için genellikle ağrısız veya çok hafif bir rahatsızlık hissiyle geçer.
Bu işlemin iki temel amacı vardır. İlki tedavi (terapötik) amaçlıdır; içerideki fazla sıvıyı boşaltmak, eklemdeki basıncı anında azaltarak hastanın ağrısını belirgin şekilde hafifletir ve hareket açıklığını artırır.
İkincisi ise teşhis amaçlıdır; alınan sıvı örneği laboratuvara gönderilir. Sıvının rengi, berraklığı, hücre sayısı ve içeriği incelenerek şişliğin nedeni hakkında kesin bilgi edinilir. Bu işlem hakkında daha fazla bilgiyi iğne tedavileri bölümünde bulabilirsiniz.
Altta yatan nedene yönelik olarak ise ilaçlar, fizik tedavi veya menisküs yırtığı gibi mekanik bir sorun varsa artroskopi gibi cerrahi yöntemler gerekebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Her diz kapağında şişlik tehlikeli midir?
Hayır, her şişlik tehlikeli değildir. Basit bir zorlanma veya aşırı kullanım sonrası oluşan hafif ödem genellikle evde uygulanacak yöntemlerle birkaç günde geriler. Ancak travma sonrası oluşan, kızarıklık ve ateşin eşlik ettiği veya geçmeyen şişlikler mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.
Dizden sıvı alınması işlemi ağrılı mıdır ve sürekli tekrarlanması gerekir mi?
İşlem öncesi cilt ve cilt altı lokal anestezi ile uyuşturulduğu için genellikle ağrısız veya çok hafif bir rahatsızlık hissiyle tamamlanır. İşlemin amacı altta yatan nedeni bulmaktır. Eğer sebep tedavi edilirse (örneğin menisküs yırtığı onarılırsa), sıvının tekrar birikmesi beklenmez ve işlemin tekrarlanması gerekmez.
Dizdeki ödem nasıl geçer? diye beklerken hangi hatalardan kaçınmalıyım?
En büyük hata, ağrıya ve şişliğe rağmen dize yüklenmeye devam etmektir. Ayrıca, şişliğin üzerine sıcak uygulamak (sıcak su torbası vb.) kan damarlarını genişleterek ödemi daha da artırabilir. İlk 48-72 saatte mutlaka soğuk uygulama tercih edilmelidir.
Dizde sıvı birikmesi için hangi doktora gidilir?
Diz eklemi ile ilgili tüm sorunlarda olduğu gibi, dizde sıvı birikmesi için de başvurulması gereken uzmanlık dalı Ortopedi ve Travmatoloji’dir. Kliniğimizde bu konuda detaylı bir değerlendirme yapılır ve size özel tedavi planı oluşturulur.
Dizimdeki sıvı kendiliğinden geçer mi?
Altta yatan nedene bağlı olarak, hafif zorlanmalardaki sıvı birikmesi vücut tarafından emilerek kendiliğinden geçebilir. Ancak menisküs yırtığı, bağ kopması veya kireçlenme gibi yapısal bir sorun varsa, bu sorun tedavi edilmeden sıvının kalıcı olarak ortadan kalkması pek olası değildir.
Sonuç: Dizdeki Şişliğin Altındaki Nedeni Bulmak Önemlidir
Dizde sıvı birikmesi, basit bir rahatsızlıktan ciddi bir eklem problemine kadar geniş bir yelpazedeki durumların ortak bir belirtisidir. Bu nedenle, şişliği geçiştirmek yerine onu bir uyarı işareti olarak kabul etmek ve altında yatan nedeni doğru bir şekilde teşhis ettirmek, diz sağlığınızı korumak için vereceğiniz en önemli karardır.
Vücudunuzun size gönderdiği sinyalleri dinleyin ve geçmeyen şişliği görmezden gelmemelisiniz. Atacağınız doğru adımlarla, ağrısız ve aktif bir yaşama geri dönmek mümkündür. Eğer siz de dizinizdeki şişlikten şikayetçiyseniz ve bu durumun nedenini öğrenerek doğru tedaviye başlamak istiyorsanız, durumunuzu değerlendirmek ve size en uygun tedavi yol haritasını çizmek için randevu alabilir veya kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.
[1] https://competitor.idjournal.eu/index.php/competitor/article/view/49/51
