Kliniğimde hastalarımdan sıkça duyduğum şikayetlerden biri “Hocam, ayakkabılarımın iç tarafı hep eğiliyor, daha çabuk yıpranıyor”, “Uzun süre yürüyünce ayak bileklerim ağrıyor, sanki içe doğru çöküyor” veya “Dizlerimde ve belimde sürekli bir ağrı var, sebebini bulamıyorlar” gibi cümlelerdir. Bu şikayetlerin altında yatan neden, çoğu zaman fark edilmeden yıllarca süren içe basma problemidir.
Pek çok kişi “Ayağım hep böyleydi, genetik” diye bu durumu kabullenmiş olsa da, yetişkinlerde içe basma tedavisi mümkündür ve doğru yaklaşımla hem ağrılardan kurtulmak hem de vücut mekaniğini düzeltmek mümkündür.
Hekimden Not
Op. Dr. Gökçe Mık olarak benim size en önemli tavsiyem, ayaklarınızdaki içe basma problemini “böyle doğdum, yapacak bir şey yok” diye kabullenmemenizdir. Ayak, vücudumuzun temeli, yapının en alt katıdır. Bu temelde bir bozukluk varsa, üzerine binen tüm yapı; ayak bileği, diz, kalça ve bel bundan etkilenir.
İçe basma tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru teşhis, kişiye özel tabanlık ve disiplinli egzersizlerle çoğu hastam şikayetlerinden kurtulmuş, yaşam kalitesini artırmıştır. Ağrıyla yaşamaya alışmayın. Randevu alarak yapacağımız detaylı bir değerlendirme ile sizin için en doğru tedavi yol haritasını birlikte çizebiliriz.
İçe Basma Nedir? Ayak Yapısı ve Yürüme Biyomekaniği
Yetişkinlerde İçe Basma Tedavisi nedir sorusunu net bir şekilde cevaplayalım. Ayağımız, yürürken yere her bastığımızda doğal olarak hafif bir içe doğru dönme hareketi yapar. Bu harekete tıp dilinde pronasyon denir. Bu hareket, şoku emmek ve vücut ağırlığını dağıtmak için normal ve gerekli bir biyomekanik süreçtir.
Ancak sorun, bu içe dönme hareketi aşırı olduğunda başlar. Buna aşırı pronasyon veya halk arasında içe basma denir. Bu durumda ayak, olması gerekenden daha fazla içe doğru çöker, ayak kemeri düşer ve ayak bileği içe doğru kayar. Dışarıdan bakıldığında, ayak bileklerinin içe doğru “yattığı” görülür.
Normal bir ayak yapısında, vücut ağırlığı ayak tabanına eşit dağılır. İçe basan bir ayakta ise ağırlık ayağın iç kısmına ve başparmak tarafına aşırı yüklenir. Bu dengesizlik, sadece ayakta değil, tüm alt ekstremitede bir domino etkisi yaratır.
Yetişkinlerde Ayakları İçe Basmak Neden Olur?
Yetişkinlerde içe basma tek bir nedene bağlı değildir. Birçok faktör bu durumun gelişmesine veya kötüleşmesine zemin hazırlayabilir. Kliniğimde en sık karşılaştığım nedenleri şöyle sıralayabilirim:
Doğuştan Gelen Yapısal Faktörler
Bazı kişilerde ayak kemeri doğuştan düşük veya gevşektir. Bu durum, düz tabanlık olarak da bilinir ve ailevi geçiş gösterebilir. Çocuklukta fark edilmeyen hafif bir düz tabanlık, yetişkinlikte artan vücut ağırlığı ve aktiviteyle birlikte belirgin bir içe basma problemine dönüşebilir.
Aşırı Kilo ve Obezite
Vücut ağırlığındaki artış, ayak kemerini destekleyen kas ve bağları zorlar. Zamanla bu yapılar gevşer ve ayak kemeri çöker. Obezite, yetişkinlerde içe basmanın en önemli edinilmiş nedenlerinden biridir.
Yanlış Ayakkabı Seçimi
Yıllarca desteksiz, düz tabanlı veya aşırı yumuşak ayakkabılar giymek, ayak kaslarının tembelleşmesine ve kemerin zayıflamasına yol açar. Özellikle kadınlarda uzun süre topuklu ayakkabı kullanımı, ayak bileği ve baldır kaslarında kısalmaya neden olarak içe basmayı tetikleyebilir.
Yaşlanma ve Kas Zayıflığı
Yaşla birlikte tendonlar ve bağlar elastikiyetini kaybeder. Özellikle ayak kemerini destekleyen ana tendon olan posterior tibial tendon zayıfladığında, yetişkinlerde “kazanılmış düz tabanlık” dediğimiz bir tablo ortaya çıkar ve içe basma belirginleşir.
Geçirilmiş Yaralanmalar
Ayak bileği burkulmaları, kırıklar veya tendon yaralanmaları, iyileştikten sonra bile ayak mekaniğini bozarak içe basmaya zemin hazırlayabilir.
İçe Basan Ayak Hangi Sorunlara Yol Açar?
İçe basma sadece ayakta kalmaz. Vücudumuz bir bütündür ve en alttaki bu dengesizlik, yukarıya doğru zincirleme problemlere yol açar. Hastalarım genellikle “Hocam, ayağımdan şikayetim yok ki, benim dizim ağrıyor” derler. Oysa o diz ağrısının kaynağı, çoğu zaman ayaktaki içe basmadır. Bu durumun yol açtığı sorunlar şunlardır:
Ayak ve Ayak Bileği Sorunları
Plantar fasiit yani topuk ağrısı, ayak bileği ağrıları, bunyon yani şiş başparmak ve çekiç parmak gibi deformiteler içe basmayla doğrudan ilişkilidir.
Diz Sorunları
İçe basan ayak, bacağın içe doğru dönmesine neden olur. Bu da diz kapağının olması gereken yoldan kaymasına, diz kapağı sendromuna ve zamanla diz kireçlenmesine zemin hazırlar.
Kalça Sorunları
Bacaktaki içe rotasyon kalçaya da yansır. Kalça bursiti ve kalça ağrıları, içe basmanın görmezden gelinen sonuçlarından biridir.
Bel Ağrısı
Ayaktaki dengesizlik, pelvisin yani leğen kemiğinin eğilmesine ve omurganın bu durumu kompanse etmek için anormal pozisyonlar almasına neden olur. Kronik bel ağrılarının bir kısmının kaynağı, aslında ayaktaki içe basmadır.
İçe Basma Testi Nasıl Yapılır?
Kliniğimize gelmeden önce, evde kendi kendinize içe basma testi yaparak bir ön fikir edinebilirsiniz. Bu testler kesin tanı koymak için yeterli olmasa da, size bir yol gösterici olabilir:
Ayakkabı Aşınma Testi
En eski ve en çok yıpranmış ayakkabınızın tabanına bakın. Eğer ayakkabının iç tarafı yani başparmak tarafı dış tarafına göre belirgin şekilde daha çok aşınmışsa, bu içe basma belirtisidir.
Islak Ayak İzi Testi
Ayağınızı ıslatın ve düz, kuru bir zemine basın. Kağıt veya karton kullanabilirsiniz. Ayak izinize bakın. Normal bir ayak izinde, ayak kemerinin olduğu iç kısımda bir girintili boşluk görülür. İçe basan veya düz tabanlı bir ayakta ise bu boşluk çok dar veya hiç yoktur. Ayak tabanının neredeyse tamamı zemine değer.
Ayna Önünde Bakış Testi
Çıplak ayakla bir aynanın önünde durun ve arkadan ayak bileklerinize bakın. Eğer topuklarınız dışa, ayak bilekleriniz içe doğru yatıyorsa, bu içe basma bulgusudur.
Bu testler size bir ipucu verebilir, ancak kesin tanı için mutlaka bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı tarafından muayene edilmeniz gerekir.
İçe Basma Tedavisi: Yetişkinlerde Hangi Yöntemler Kullanılır?
Yetişkinlerde içe basma tedavisi konusunda size vereceğim en önemli bilgi şudur: Tedavi mümkündür ve çoğu vakada ameliyatsız yöntemlerle çok başarılı sonuçlar alınır. Amacımız, ayağı destekleyerek doğru pozisyona getirmek, zayıflamış kasları güçlendirmek ve vücut mekaniğini yeniden dengelemektir.
1. Ayak İçe Basma Egzersizleri
Ayak içe basma egzersizleri, tedavinin temel taşlarından biridir. Bu egzersizler, ayak kemerini destekleyen kasları güçlendirmeyi hedefler. Özellikle posterior tibial kas ve ayak intrinsik kasları bu egzersizlerin hedefindedir.
Havlu Toplama Egzersizi
Yere bir havlu serin. Çıplak ayakla havlunun üzerine basın. Ayak parmaklarınızla havluyu kendinize doğru toplayın. Bu hareket, ayak tabanındaki küçük kasları çalıştırır.
Ayak Kemeri Kaldırma Egzersizi
Ayakta veya otururken, ayak parmaklarınızı bükmeden, sadece ayak iç kemerini yukarı kaldırmaya çalışın. Sanki ayak tabanınızı kısaltıyormuşsunuz gibi düşünün. Bu egzersiz, ayak kemerini aktif olarak desteklemeyi öğretir.
Baldır ve Aşil Germe Egzersizleri
Kısa ve gergin baldır kasları, içe basmayı artırır. Duvara dayanarak yapılan baldır germe egzersizleri, bu kasların esnekliğini artırır.
Tek Ayak Üzerinde Denge Egzersizleri
Tek ayak üzerinde dururken denge sağlamaya çalışmak, ayak bileği stabilizatör kaslarını güçlendirir.
Bu egzersizlerin etkili olabilmesi için düzenli ve disiplinli bir şekilde, tercihen günde 2-3 kez yapılması gerekir.
2. İçe Basma Tabanlık: Kişiye Özel Tabanlıkların Rolü ve Önemi
İçe basma tabanlık tedavisi, belki de en hızlı ve en etkili sonuç veren yöntemdir. Burada bahsettiğim, marketten alınan standart jel tabanlıklar değil, hastanın ayak yapısına göre kişiye özel üretilen ortopedik tabanlıklardır.
Bu tabanlıklar nasıl çalışır? Ayak kemerinin altına yerleştirilen özel destekler, ayağın içe çökmesini mekanik olarak engeller. Vücut ağırlığını ayak tabanına eşit dağıtır. Ayak bileğini nötr yani düz pozisyonda tutar.
Kişiye özel tabanlık yaptırmak için, önce ayağınızın detaylı bir ölçümü ve analizi yapılır. Yürüyüş analizi ile ayağınızın basınç dağılımı incelenir. Bu verilere göre size özel bir tabanlık üretilir.
Hastalarımın en çok sorduğu soru “Hocam, bu tabanlığı ömür boyu mu kullanacağım?” oluyor. Cevabım şudur; Tabanlık, bir gözlük gibidir. Egzersizlerle kas gücünüzü artırdıkça tabanlığa olan bağımlılığınız azalabilir, ancak bazı yapısal durumlarda uzun süreli kullanım gerekebilir.
İçe Basanlar İçin Ayakkabı Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
İçe basma problemi olanlar için doğru ayakkabı seçimi, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Yanlış ayakkabı, tabanlık kullansanız bile tedaviyi engelleyebilir.
- Ayakkabının topuk kısmı sert ve destekleyici olmalıdır. Topuk bölgesini elinizle sıktığınızda kolayca çökmemelidir.
- Ayakkabının iç tarafında ekstra destek olmalıdır.
- Taban çok yumuşak veya çok sert olmamalı, yeterli şok emilimi sağlamalıdır.
- Ayakkabının burnu, ayak parmaklarının rahatça hareket edebileceği kadar geniş olmalıdır.
İçe Basma Ameliyatı Ne Zaman Düşünülmelidir?
Hastalarım “Hocam, ameliyat gerekir mi?” diye endişeyle sorduğunda, verdiğim cevap genellikle rahatlama vericidir. İçe basma ameliyatı nadiren gerekir. Vakaların büyük çoğunluğu, yukarıda anlattığım konservatif yani ameliyatsız yöntemlerle başarıyla tedavi edilir. Peki, hangi durumlarda ameliyat düşünülür?
Posterior Tibial Tendon Yetmezliği İleri Evresi
Ayak kemerini destekleyen ana tendon tamamen işlevini kaybetmişse ve ayak rijit yani katı bir düz tabanlık haline gelmişse cerrahi düşünülebilir.
Ağır Yapısal Deformiteler
Kemik yapısındaki ciddi bozukluklar, tabanlık ve egzersizle düzeltilemeyecek kadar ileri düzeydeyse ameliyat gerekebilir.
Konservatif Tedaviye Yanıt Vermeme
6-12 ay boyunca tabanlık, egzersiz ve fizik tedaviye rağmen ağrılar geçmiyor, yaşam kalitesi ciddi şekilde düşüyorsa cerrahi seçenekler değerlendirilir.
Cerrahi seçenekler tendon onarımı veya transferi, kemik kesileri yani osteotomi ve nadiren eklem sabitleme yani artrodez işlemlerini içerebilir. Ancak tekrar vurguluyorum, ameliyat son çaredir ve hastaların büyük çoğunluğu bu noktaya gelmeden tedavi edilebilir.
İçe Basma Nasıl Düzelir?
Hastalarıma her zaman gerçekçi beklentiler sunmaya çalışırım. İçe basma nasıl düzelir sorusunun cevabı, sabır ve disiplin gerektirir. İlk birkaç haftada yani 2-4 hafta içinde, kişiye özel tabanlık kullanımıyla ağrılarda belirgin azalma hissedilir. Yürüyüş konforu artar.
Orta vadede yani 1-3 ay içinde, düzenli egzersizlerle kas gücü artmaya başlar. Tabanlığa olan bağımlılık yavaş yavaş azalabilir.
Uzun vadede yani 3-6 ay ve sonrasında, kas gücü ve esneklik optimize edilir. Bazı hastalar tabanlıksız da rahat edebilir hale gelir, bazıları ise uzun süreli kullanıma devam eder.
Şunu unutmayın ki, İçe basma yıllar içinde gelişmiş bir durumdur. Birkaç hafta içinde mucizevi bir şekilde düzelmesini beklemek gerçekçi değildir. Ancak doğru tedaviyle, ağrısız ve aktif bir yaşama kavuşmak kesinlikle mümkündür.
Sonuç: Tabanlık ve Disiplinli Egzersizlerle Yaşam Kalitenizi Artırın
İçe basma, görmezden gelindiğinde sadece ayağınızı değil, tüm vücudunuzu etkileyen sinsi bir problemdir. Ancak iyi haber şu ki, yetişkinlerde içe basma tedavisi mümkündür ve çoğu hastada ameliyatsız yöntemlerle çok başarılı sonuçlar elde edilir.
Doğru teşhis ile sorunun kaynağı belirlenir. Kişiye özel tabanlık ile ayak mekanik olarak desteklenir. Disiplinli egzersizler ile kas gücü artırılır. Uygun ayakkabı seçimi ile tedavi desteklenir. Bu dört yaklaşımla, çoğu hastam ağrılarından kurtulmuş ve aktif yaşamına dönmüştür.
Eğer siz de ayak, ayak bileği, diz veya bel ağrılarınızın nedenini merak ediyorsanız ve içe basma probleminiz olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız, durumunuzu değerlendirmek ve size en uygun tedavi yol haritasını çizmek için randevu alabilir veya kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, ancak yakından ilişkilidirler. Düz tabanlık, ayak kemerinin düşük olması durumudur. İçe basma ise ayağın yere basarken aşırı içe doğru dönmesidir. Düz tabanlık, içe basmaya yol açabilir, ancak normal kemerli ayaklarda da içe basma görülebilir.
Bu durum kişinin yapısal durumuna ve tedaviye yanıtına bağlıdır. Bazı hastalar egzersizlerle kas gücünü artırarak tabanlığı bırakabilir. Ancak yapısal düz tabanlık gibi durumlarda uzun süreli kullanım gerekebilir.
Evet, farklıdır. Çocuklarda kemik ve kas yapısı hâlâ gelişmekte olduğundan, erken müdahaleyle kalıcı düzelmeler sağlanabilir. Yetişkinlerde ise yapı oturmuştur ve tedavi daha çok semptom kontrolü ve fonksiyon iyileştirmeye yöneliktir.
Ayak ve ayak bileği sorunları dahil tüm kas-iskelet sistemi problemleri için başvurulması gereken uzmanlık dalı Ortopedi ve Travmatoloji uzmanıdır.
Marketten alınan standart tabanlıklar, hafif rahatsızlıklarda geçici bir rahatlama sağlayabilir. Ancak gerçek bir içe basma tedavisi için ayağınıza özel ölçülerle üretilmiş kişiye özel ortopedik tabanlık gereklidir.
Tedavi edilmemiş içe basma, spor yaparken yaralanma riskinizi artırır. Ancak doğru tabanlık ve uygun ayakkabıyla, çoğu sporu güvenle yapabilirsiniz. Sadece aşırı yüksek etkili sporlar konusunda dikkatli olmanız gerekebilir.
Her cerrahi işlem gibi riskleri vardır, ancak deneyimli ellerde başarı oranı yüksektir. Yine de ameliyat nadiren gerekir ve konservatif tedaviler çoğu hastada yeterlidir.
Fazla kilolar ayak kemerini zorlar ve içe basmayı kötüleştirir. Kilo vermek, tedavinin önemli bir parçasıdır ve semptomları belirgin şekilde azaltabilir. Ancak tek başına yeterli olmayabilir, tabanlık ve egzersizlerle desteklenmesi gerekir.
Yanlış ayakkabıyla ve desteksiz yürümek, evet kötüleştirebilir. Ancak doğru tabanlık ve uygun ayakkabıyla yapılan yürüyüş, tam tersine, kas gücünü artırarak tedaviye katkı sağlar.
En sık görülen belirtiler şunlardır: Ayakkabıların iç tarafının daha çabuk yıpranması, ayak bileği ve ayak tabanı ağrıları, uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağrı, diz ve bel ağrıları, ve ayak bileklerinin içe doğru yatık görünmesidir.
