Kliniğimde hastalarımdan sıkça duyduğum şikayetlerin başında yürüyüş ve duruş bozuklukları gelir. “Hocam, ayakkabılarımın biri diğerinden çabuk aşınıyor, bir taraf topallıyorum sanki”, “Çocuğumun bir bacağı kısa gibi görünüyor, yürürken sallanıyor” veya “Yıllardır bel ağrısı çekiyorum, son gittiğim doktor bacaklarımın eşit olmadığını söyledi” gibi cümleler, bacak boyu eşitsizliği yaşayan hastalarımın ortak endişesidir.
Bacak boyu eşitsizliği, sanıldığından çok daha yaygın bir durumdur. Hafif farklılıklar çoğu insanda bulunur ve genellikle fark edilmez. Ancak belirli bir eşiği aştığında, sadece estetik bir sorun olmaktan çıkıp tüm vücut mekaniğini etkileyen, bel ve kalça ağrılarına yol açan ciddi bir probleme dönüşebilir.
Hekimden Not
Op. Dr. Gökçe Mık olarak benim size en önemli tavsiyem, bacak boyu farkını fark ettiğinizde veya şüphelendiğinizde bunu görmezden gelmemenizdir. Vücudumuz bir bütündür ve bacaklardaki birkaç santimetrelik bir fark bile, zamanla belde, kalçada ve hatta dizlerde ciddi sorunlara yol açabilir.
Özellikle çocukluk çağında fark edilen eşitsizlikler, büyüme döneminde müdahale edildiğinde çok daha kolay ve etkili şekilde tedavi edilebilir. Yetişkinlerde ise doğru tabanlık ve gerektiğinde cerrahi seçeneklerle yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Topallayarak yürümeye veya ağrıyla yaşamaya alışmayın. Randevu alarak yapacağımız detaylı bir değerlendirme ile sizin için en doğru tedavi yol haritasını birlikte çizebiliriz.
Bacak Boyu Eşitsizliği Nedir? (LLD) Nedenleri ve Türleri
Bacak boyu eşitsizliği, tıp dilinde “Leg Length Discrepancy (LLD)” olarak adlandırılır ve bir bacağın diğerinden ölçülebilir şekilde kısa veya uzun olması durumudur. Bu fark milimetrelerden santimetrelere kadar değişebilir. Doğuştan olabileceği gibi sonradan da gelişebilir.
Nedenleri:
- Doğuştan kemik gelişim farklılıkları
- Çocukluk çağında geçirilen kırıklar veya enfeksiyonlar
- Kalça, diz veya ayak bileği ameliyatları
- Eklem kireçlenmesi ve duruş bozuklukları
- Kas kısalığı veya omurga eğrilikleri (skolyoz)
Türleri:
- Gerçek (Anatomik) LLD durumunda kemiklerin uzunluğu gerçekten farklıdır
- Fonksiyonel LLD durumunda kemik uzunlukları eşit olsa da duruş, kas veya eklem sorunları nedeniyle fark oluşur
Bir Bacağın Diğerinden Kısa Olması Neden Olur? (Travma, Doğuştan)
Bacak boyu farkının birçok nedeni olabilir. Kliniğimde en sık karşılaştığım nedenleri dört ana grupta toplamak mümkündür.
Bir bacağın diğerinden kısa olması, doğuştan gelen kemik gelişim farklılıklarına bağlı olabileceği gibi sonradan yaşanan travmalar sonucunda da ortaya çıkabilir. Çocukluk döneminde geçirilen kırıklar, kemik enfeksiyonları veya büyüme plaklarının zarar görmesi, bacak boyunda kalıcı farklara yol açabilir. Ayrıca kalça, diz ya da ayak bileği ameliyatları sonrası kemik uzunluğunun değişmesi de bu duruma neden olabilir. Bazı kişilerde ise kemik boyları eşit olmasına rağmen duruş bozuklukları ve kas dengesizlikleri nedeniyle bacaklar arasında uzunluk farkı varmış gibi hissedilebilir.
Eşitsizlik Derecesi Nasıl Ölçülür? (Tedaviyi Belirleyen Ölçüm)
Bacak boyu eşitsizliğinin derecesi, tedavi planını doğrudan etkileyen ölçümlerle belirlenir. Ön değerlendirmede fizik muayene sırasında bacaklar arasındaki seviye farkı gözlemlenir ve mezura ile yaklaşık ölçüm yapılır. Kesin ve güvenilir sonuçlar için ayakta çekilen uzun bacak grafileri veya kalça-diz-ayak bileğini kapsayan röntgenler kullanılır. Ölçülen farkın milimetre ve santimetre cinsinden belirlenmesi, tabanlık, egzersiz veya cerrahi tedavi seçeneklerinin hangisinin uygun olacağını ortaya koyar.
Tek Bacak Kısalığı İçin Tabanlık ve Ayakkabı Kaldırıcı Kullanımı
Hafif ve orta dereceli bacak boyu farklarında en sık başvurduğumuz tedavi yöntemi, kısa bacağın altına destek sağlamaktır. Bu amaçla tabanlık ve ayakkabı modifikasyonları kullanılır.
Tabanlık (iç kaldırıcı), ayakkabının içine yerleştirilen, topuk bölgesini yükselten özel yapım desteklerdir. Genellikle 1 cm’e kadar olan farklar için kullanılır. Daha kalın tabanlıklar ayakkabı içinde rahatsızlık yaratır ve ayağın kaymasına neden olabilir.
Ayakkabı modifikasyonu (dış kaldırıcı), 1-5 cm arasındaki farklar için ayakkabının tabanına dışarıdan ekleme yapılır. Topuk ve taban birlikte yükseltilir. Bu işlem, ortopedik ayakkabı teknisyenleri tarafından hastanın mevcut ayakkabısına veya özel üretim ayakkabılara uygulanabilir.
Ortopedik ayakkabı, daha büyük farklar veya ek ayak deformiteleri olan hastalarda, tamamen kişiye özel üretilen ayakkabılar kullanılır.
Bacak Kısalığı Ameliyatsız Tedavi Mümkün Müdür? (Cevap: Küçük Farklar İçin Evet)
Hastalarımın en çok sorduğu sorulardan biri, ameliyat olmadan bu sorunun çözülüp çözülemeyeceğidir. Cevap, farkın miktarına ve hastanın şikayetlerine göre değişir.
2 cm’ye kadar olan farklar için ameliyatsız tedavi genellikle yeterlidir. Doğru tasarlanmış tabanlık ve ayakkabı modifikasyonları ile pelvis dengelenir, yürüyüş düzelir ve bel-kalça ağrıları büyük ölçüde azalır. Bu hastalarda cerrahi nadiren gerekir.
2-5 cm arasındaki farklarda durum hastaya göre değerlendirilir. Genç ve aktif hastalarda, özellikle kozmetik kaygılar da varsa cerrahi düşünülebilir. Yaşlı veya cerrahi riski yüksek hastalarda ise ayakkabı modifikasyonları ile yaşam kalitesi artırılabilir.
5 cm üzeri farklarda ayakkabı modifikasyonları yeterli olmaz ve genellikle cerrahi tedavi gerekir. Bu kadar büyük kaldırıcılar hem estetik olarak kabul edilemez hem de yürüyüşü zorlaştırır.
Bir Bacağın Diğerinden Kalın Olması veya İnce Olması Neden Olur? (Kas Atrofisi/Lenfödem)
Kliniğimde, bacak boyu farkı şikayetiyle gelen bazı hastalar aslında farklı bir sorundan bahsediyor olabilir: bacak kalınlığı farkı. “Hocam, bir bacağım diğerinden ince kaldı” veya “Sağ bacağım şişti, sol bacağımdan kalın” şikayetleri de sık duyduğum ifadelerdir.
Bir bacağın diğerinden ince olması genellikle kas atrofisi nedeniyle olur. Bunun sebepleri arasında;
- Uzun süreli hareketsizlik (alçı, yatak istirahati sonrası),
- Sinir hasarı (siyatik sinir yaralanması, bel fıtığı),
- Geçirilmiş poliomyelit veya nöromüsküler hastalıklar,
- Çocuklukta geçirilen enfeksiyonlar yer alır.
Bu durumda bacak hem ince hem de güçsüz kalır. Tedavide altta yatan nedenin belirlenmesi ve fizik tedavi ile kas güçlendirme programları uygulanır.
Bir bacağın diğerinden kalın olması ise farklı bir duruma işaret eder. En sık nedenler arasında lenfödem, venöz yetmezlik, derin ven trombozu, selülit ve lipödem bulunur.
Bu durumların her birinin tedavisi farklıdır ve doğru tanı konulması şarttır. Bacak kalınlığı farkı, bacak boyu farkından tamamen farklı bir durumdur ve karıştırılmamalıdır.
Sağ Bacağın Sol Bacaktan Kalın Olması: Tedavi Yaklaşımı
Sağ bacağın sol bacaktan daha kalın görünmesi, kas dengesizliği, lenf veya venöz dolaşım sorunları ya da duruş bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Tedavi yaklaşımı öncelikle altta yatan nedenin belirlenmesine odaklanır; bunun için fizik muayene ve gerekirse görüntüleme yapılır.
Kas kaynaklı farklılıklarda hedefe yönelik egzersiz ve fizik tedavi uygulanırken, ödem veya dolaşım problemlerinde bası tedavileri ve yaşam tarzı düzenlemeleri önerilir. Belirgin ve kalıcı asimetri durumlarında ortopedi veya fizik tedavi uzmanı tarafından kişiye özel bir plan oluşturulması gerekir.
Eşitsizliğin Vücuda Etkisi: Kısa Bacak Neden Bel ve Kalça Ağrısı Yapar?
Hastalarım sıklıkla “Hocam, bacağım kısa diye neden belim ağrıyor ki?” diye sorar. Bu sorunun cevabı, vücudumuzun bir bütün olarak çalışmasında gizlidir.
Bacak boyu eşitsizliği, vücudun dengeyi korumak için duruşunu değiştirmesine neden olur. Kısa olan bacak tarafında pelvis aşağıya doğru eğilirken, omurga bu dengesizliği telafi etmek için yana doğru yük alır. Bu durum bel kaslarında aşırı gerilme, kalça eklemlerinde dengesiz yüklenme ve zamanla ağrı oluşmasına yol açar. Uzun vadede yürüyüş bozukluğu, bel fıtığı ve kalça problemleri gibi ikincil sorunlar da gelişebilir.
İleri Vakalar İçin Cerrahi Çözüm (Boy Uzatma Ameliyatı)
Tabanlık ve ayakkabı modifikasyonlarının yetersiz kaldığı ileri vakalarda cerrahi tedavi gündeme gelir. Cerrahi seçenekler, hastanın yaşına, kalan büyüme potansiyeline ve eşitsizliğin miktarına göre belirlenir.
Epifizyodez büyüme çağındaki çocuklarda uzun bacağın büyümesini durdurmak veya yavaşlatmak için uygulanan bir yöntemdir. Kısa bacak büyümeye devam ederken, uzun bacağın büyümesi kontrol altına alınır ve zaman içinde fark kapanır. Bu yöntem, doğru zamanlama ile uygulandığında çok başarılı sonuçlar verir.
Kemik kısaltma ameliyatı, yetişkinlerde veya büyümesi tamamlanmış hastalarda uzun bacağın kemiğinden bir parça çıkarılarak kısaltılması işlemidir. Genellikle 2-5 cm arasındaki farklar için uygundur.
Kemik uzatma ameliyatı, kısa bacağın kemiğinin kontrollü olarak kesilip özel cihazlarla yavaş yavaş uzatılması işlemidir. Günde yaklaşık 1 mm uzatma yapılır ve yeni kemik dokusu bu aralıkta oluşur. Bu yöntemle 10-15 cm’e kadar uzatmalar mümkündür.
Kemik uzatma ameliyatı, Deformite ve Kemik Uzatma Cerrahisi alanında uzmanlaşmış merkezlerde yapılmalıdır. Süreç uzun ve sabır gerektiricidir, ancak sonuçları son derece başarılıdır.
Sonuç: Doğru Tabanlık ve Tedavi ile Yaşam Kalitenizi Artırın
Bacak boyu eşitsizliği, görmezden gelindiğinde tüm vücudu etkileyen bir sorun olmakla birlikte, doğru teşhis ve tedavi ile başarıyla yönetilebilen bir durumdur. Hafif farklarda basit bir tabanlık, orta düzey farklarda ayakkabı modifikasyonları, ileri vakalarda ise modern cerrahi teknikler ile yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.
Özellikle çocukluk çağında fark edilen eşitsizliklerde erken müdahale, ileride ortaya çıkabilecek bel, kalça ve diz sorunlarını önler. Yetişkinlerde ise “artık geç kaldım” diye düşünmemek gerekir; her yaşta uygulanabilecek tedavi seçenekleri mevcuttur.
Eğer siz de yürürken topallama, ayakkabı aşınma farklılığı, açıklanamayan bel veya kalça ağrısı yaşıyorsanız ya da çocuğunuzda bacak boyu farkı olduğundan şüpheleniyorsanız, durumunuzu değerlendirmek ve size en uygun tedavi yol haritasını çizmek için randevu alabilir veya kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bacak boyu eşitsizliği için başvurulması gereken uzmanlık dalı Ortopedi ve Travmatoloji’dir. Özellikle çocuklarda Pediyatrik Ortopedi, ileri vakalarda ise Deformite Cerrahisi konusunda deneyimli bir uzman tercih edilmelidir.
1 cm’ye kadar olan farklar genellikle fizyolojik kabul edilir ve çoğu insanda bulunur. Bu düzeydeki farklar nadiren şikayete neden olur. 2 cm üzerindeki farklar ise değerlendirme ve tedavi gerektirir.
Çocuklarda büyüme döneminde yapılan müdahalelerle fark tamamen kapatılabilir. Yetişkinlerde tabanlık ile semptomlar kontrol altına alınabilir. İleri vakalarda cerrahi ile kalıcı düzeltme sağlanır.
Evet, yapısal bacak boyu farkı olan hastalarda tabanlık düzenli kullanılmalıdır. Tabanlık kemiği uzatmaz, sadece farkı kompanse eder. Kullanılmadığında şikayetler geri döner.
Her cerrahi işlem gibi riskleri vardır (enfeksiyon, sinir hasarı, kaynamama). Ancak deneyimli ellerde ve uygun hasta seçimiyle çok başarılı sonuçlar alınmaktadır. Ameliyat kararı, risk-fayda değerlendirmesi yapılarak verilmelidir.
