Pes Cavus Ameliyatı

Kliniğime gelen bir hastam, ayaklarını gösterirken büyük bir çaresizlikle şöyle demişti: “Hocam, benim ayaklarım normal değil. Taban kısmı yere hiç değmiyor, sanki sürekli parmak ucunda yürüyormuşum gibi. Ayakkabı bulmak imkansız, her ayakkabı ayağımı sıkıyor veya içinde kayıyor. En kötüsü de şu, düz yolda bile ayak bileklerim sürekli burkuluyor, dengemi kaybediyorum.”

Bu şikayet, pes cavus yani halk arasında bilinen adıyla çukur taban deformitesinin klasik bir tarifidir. Düztabanlığın tam tersi olan bu durumda, ayak kemeri aşırı yüksektir ve ayak tabanının ortası yere neredeyse hiç temas etmez. Toplumda düztabanlık kadar bilinmese de, pes cavus tedavi edilmediğinde ciddi fonksiyonel kayıplara ve kronik ağrılara yol açabilen önemli bir sorundur.

Hastalarım ameliyat aşamasına gelene kadar genellikle yıllarca bu sorunla yaşamış, onlarca ayakkabı denemiş ve sayısız kez ayak bileklerini burkmuş oluyor. “Ameliyat şart mı?”, “Tabanlıkla çözülmez mi?”, “İyileşme süreci nasıl olacak?” sorularıyla karşıma geliyorlar.

Hekimden Not

Op. Dr. Gökçe Mık olarak size en önemli uyarım şudur; Pes cavus, sadece “yüksek ayak kemeri” olarak düşünülmemelidir. Bu deformitenin arkasında sıklıkla nörolojik bir hastalık yatabilir ve bu durum tedavi planımızı doğrudan etkiler.

Kliniğime gelen her pes cavus hastasını sadece ayak açısından değil, detaylı bir yaklaşımla değerlendiririm. Amacımız sadece ayağı düzeltmek değil; altta yatan nedeni anlamak, varsa ilerleyici bir hastalığı tespit etmek ve size en uygun tedavi yolunu çizmektir. Ameliyat her zaman son seçenektir, ancak doğru zamanda ve doğru teknikle yapıldığında hayat kalitesini net şekilde artırır.

Pes Cavus Nedir? (Çukur Tabanın Tanımı ve Belirtileri)

Hastalarıma bu durumu anlatırken her zaman basit bir örnekle başlarım; “Ayağınızı ıslak kumda veya ıslak bir zemine bastığınızı düşünün. Normal bir ayak izinde topuk, ayağın orta kısmı ve parmak dipleri görünür. Ancak sizin ayak izinizde sadece topuk ve parmak dipleri var, ortası tamamen boş. Sanki ayağınızın ortasında bir köprü varmış ve o köprü yere değmiyormuş gibi.”

Pes cavus, ayağın uzunlamasına kemerinin normalden çok daha yüksek olduğu bir ayak deformitesidir. Normal bir ayakta yere bastığınızda ayak tabanının iç kısmı hafifçe yerden kalkar, ancak orta kısım yine de yere yakın kalır ve vücut ağırlığını dengeli bir şekilde dağıtır. Pes cavus’ta ise bu kemer o kadar yüksektir ki, tüm vücut ağırlığı sadece topuk ve parmak diplerine biner. Bu durum, o bölgelerde aşırı basınç, nasır oluşumu ve kronik ağrıya neden olur.

Bu deformitenin beraberinde başka sorunlar da gelir. Topuk genellikle içe doğru döner, parmaklar pençeleşir ve ayak bileği instabil hale gelir. Hastalarım “Düz yolda bile tökezliyorum” veya “Ayakkabının içinde ayağım sabit durmuyor, sürekli kayıyor” diye şikayet eder. Bu şikayetlerin tamamı, pes cavus’un yarattığı biyomekanik bozukluktan kaynaklanır.

Pes Cavus ile Pes Planus (Düz Taban) Arasındaki Temel Farklar

Hastalarım sıklıkla “Hocam, düztabanlık biliyorum, herkes bahsediyor. Ama çukur taban nedir? İkisi aynı şey mi, farklı mı?” diye sorar. Bu iki durum birbirinin tam tersidir ve farklı mekanizmalarla sorun yaratır.

Pes Planus (Düztabanlık), ayak kemerinin çökmesi ve ayak tabanının tamamen yere yapışık hale gelmesidir. Ayak içe doğru yatar ve genellikle daha esnek bir yapıdadır. Toplumda çok daha yaygındır ve çoğu vakada ciddi şikayete neden olmaz.

Pes Cavus (Çukur Taban) ise tam tersidir. Ayak kemeri aşırı yüksektir, ayak dışa doğru yatar (varus pozisyonu) ve genellikle sert, esnemez bir yapıdadır. Düztabanlığa göre daha nadir görülür, ancak görüldüğünde arkasında sıklıkla nörolojik bir hastalık yatar. Bu nedenle pes cavus, sadece ortopedik değil, nörolojik açıdan da değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Her ikisi de tedavi edilmezse ayak bileği, diz, kalça ve bel sorunlarına yol açabilir. Ancak pes cavus, potansiyel nörolojik nedenleri açısından daha dikkatli bir değerlendirme gerektirir.

Çukur Tabana Hangi Hastalıklar Neden Olur? (Nörolojik Nedenler)

Pes cavus vakalarının yaklaşık %80’inde altta yatan nörolojik bir neden bulunur. Bu istatistik çok önemlidir ve kliniğime gelen her pes cavus hastasını mutlaka nörolojik açıdan da değerlendirmemi veya nöroloji konsültasyonu istememin nedenidir.

Nörolojik hastalıklar, ayaktaki kaslar arasında dengesizlik yaratır. Bazı kas grupları zayıflarken, karşıt kas grupları göreceli olarak güçlü kalır. Bu dengesizlik, zamanla ayak kemerinin yükselmesine, topuğun içe dönmesine ve parmakların pençeleşmesine neden olur.

En sık görülen nörolojik nedenler şunlardır:

• Charcot Marie Tooth Hastalığı Pes cavus’un en sık nedenidir. Periferik sinirleri etkileyen kalıtsal bir hastalıktır ve ayak kaslarında ilerleyici zayıflık yaratır.
• Friedreich Ataksisi Omurilik ve beyinciği etkileyen, denge ve koordinasyon bozukluğuna yol açan ilerleyici bir hastalıktır.
• Spinal Müsküler Atrofi Motor sinirleri etkileyen genetik bir hastalıktır.
• Serebral Palsi Doğum öncesi veya doğum sırasında oluşan beyin hasarına bağlı kas kontrolü bozukluğudur.
• Spina Bifida Omurilik gelişim bozukluğudur.

Vakaların yaklaşık %20’sinde ise herhangi bir nörolojik hastalık saptanamaz. Buna “idiyopatik pes cavus” denir. Bu hastalar genellikle daha hafif deformiteye sahiptir ve prognozları daha iyidir.

Peki bu neden bu kadar önemli? Çünkü altta yatan hastalık ilerleyiciyse, ameliyat planlaması buna göre yapılmalıdır. Aksi takdirde düzeltilen deformite zamanla tekrarlayabilir.

Pes Cavus Belirtileri Nelerdir? (Ayak Çukuru Ağrısı, Denge Sorunu)

Pes cavus’un belirtileri, deformitenin şiddetine göre değişir. Hafif vakalarda hasta sadece ayakkabı bulmakta zorlanırken, şiddetli vakalarda yürümek bile güçleşebilir. Kliniğimde en sık karşılaştığım şikayetler şunlardır:

• Ayak tabanında, özellikle topuk ve parmak diplerinde ağrı en sık şikayettir. Tüm vücut ağırlığı bu iki noktaya bindiği için kronik basınç ağrısı oluşur. Hastalarım genellikle “Uzun yürüyüşlerde ayaklarım yanıyor” veya “Sabahları ilk adımlarımda topuğum çok ağrıyor” der.
• Tekrarlayan ayak bileği burkulmları pes cavus hastalarının en tehlikeli şikayetlerinden biridir. Ayak dışa doğru yattığı için ayak bileği çok instabildir ve en ufak dengesizlikte burkulur. Hastalarım “Düz yolda bile ayağım kayıyor” veya “Son bir yılda en az 5-6 kez burkuldum” diye anlatır.
• Aşırı basınç noktalarında kalın nasırlar oluşur. Bu nasırlar bazen enfekte olabilir veya altında sıvı toplanabilir.
• Çekiç parmak çok sık eşlik eder. Bu durum ayakkabı giymeyi daha da zorlaştırır ve parmak üzerlerinde ağrılı nasırlar oluşturur.
• İleri vakalarda hastalar dengesiz yürür, çabuk yorulur ve uzun mesafe yürümekten kaçınır.

Pes Cavus Olanların Yorumları

İnternette ve hasta forumlarında pes cavus ile yaşayan kişilerin yorumlarını okumak, bu durumun günlük hayatı nasıl etkilediğini anlamak açısından çok değerlidir. Kliniğimde tedavi ettiğim hastaların deneyimlerinden yola çıkarak bu yorumları sizinle paylaşmak istiyorum:

“Ben çocukluğumdan beri ayakkabı bulamam. Annem beni alışverişe götürürdü, bütün mağazaları gezer hiçbir şey ayağıma olmazdı. Ya çok sıkıyor ya da içinde ayağım oynuyor. 30 yaşına geldim hâlâ aynı sorun. Geçen sene doktora gittim, ‘pes cavus’ dediler. Meğer ayak tabanım yere değmiyormuş, o yüzden hiçbir ayakkabı oturmuyormuş. Şimdi özel tabanlık kullanıyorum, biraz rahatladım ama tam çözüm değil.”

“Benim sorunum ayak bileği burkulmalarıydı. Yılda en az 10 kez burkuyordum, abartmıyorum. En son basketbol oynarken o kadar fena burkuldum ki, bağlarım yırtıldı. Ameliyat oldum. O zaman doktor ‘senin asıl sorunun pes cavus, ayağın yapısı burkulmalara çok müsait’ dedi. Şimdi hem bağ ameliyatı hem de ayak düzeltme ameliyatı oldum. Keşke daha önce fark edilseydi, o kadar burkulma yaşamazdım.”

“Kızlar, benim ayaklarım çok tuhaf görünüyor. Kemer kısmı aşırı yüksek, sandaletleri giyemiyorum çünkü ayağım içine oturmuyor. Uzun yürüyüşlerde tabanlarım yanıyor. Fizyoterapiste gittim, egzersiz verdi, tabanlık yaptırdım. Bir nebze rahatladım ama doktor ‘ileride ameliyat gerekebilir’ dedi. Ameliyat olan var mı? Nasıl bir süreç?”

“45 yaşındayım, 20 yıldır pes cavus ile yaşıyorum. Başta sadece ayakkabı sorunuydu, ‘idare ederim’ dedim. Ama son 5 yılda dizlerim ve belim de ağrımaya başladı. Doktor ‘ayaktaki bozukluk yukarıya yansıyor’ dedi. Geçen ay ameliyat oldum. Henüz 6 hafta oldu, alçım yeni çıktı. Şu an fizik tedaviye gidiyorum. Erken yorum yapmak istemiyorum ama şimdiden ayağımın pozisyonunun düzeldiğini görüyorum.”

“Oğlumda CMT hastalığı var ve her iki ayağında da pes cavus gelişti. 14 yaşında ameliyat oldu. Hem kemik düzeltme hem tendon transferi yaptılar. İyileşme süreci zordu, 3 ay alçıda kaldı, sonra uzun süre fizik tedavi gördü. Ama şimdi 2 yıl oldu, çocuğum düzgün yürüyor, koşabiliyor. Ameliyatı yapan doktora çok teşekkür ediyoruz.”

Pes Cavus İçin Tabanlık ve Özel Ayakkabı Seçimi

Ameliyatsız tedavinin ilk ve en önemli hususu, doğru tabanlık ve ayakkabı seçimidir. Kliniğimde her hastama önce konservatif tedavi uygularım. Cerrahiye hemen atlamak doğru bir yaklaşım değildir. Hastaların önemli bir kısmı doğru tabanlık ve ayakkabıyla belirgin şekilde rahatlar.

Tabanlık Seçimi

Pes cavus için kullanılan tabanlıklar, düztabanlık için kullanılanlardan tamamen farklıdır. Amaç, yüksek kemeri desteklemek değil; ayak tabanının tamamına temas sağlayarak basıncı eşit dağıtmaktır. Kişiye özel üretilen (custom-made) ortezler, hazır tabanlıklara göre çok daha etkilidir. Bu tabanlıklar, topuk ve parmak diplerindeki aşırı basıncı azaltır, ayak bileğine stabilite kazandırır ve nasır oluşumunu önler.

Ayakkabı Seçimi

Pes cavus hastaları için doğru ayakkabı bulmak gerçekten zordur. Tercih edilmesi gereken özellikler şunlardır:

• Derin ve geniş burun alanı (pençeleşmiş parmaklar için alan sağlar)
• Yüksek ve destekleyici ayak bileği kısmı
• Esnek taban (sert tabanlar basıncı artırır)
• Bağcıklı veya cırtlı modeller (ayağı iyi kavrar, içinde kaymasını önler)
• İç tabanı çıkarılabilir modeller (özel tabanlık yerleştirmek için)

Pes Cavus Egzersizleri ve Fizik Tedavi (Kasları Güçlendirme)

Fizik tedavi, özellikle hafif ve orta şiddetteki pes cavus vakalarında tedavinin temel taşlarından biridir. Ayrıca ameliyat sonrası rehabilitasyonda da rol oynar. Kliniğimde her hastama mutlaka fizik tedavi programı öneriyorum.

Fizik tedavinin temel hedefleri şunlardır:

• Zayıflamış kas gruplarını güçlendirmek,
• Kısalmış yapıları (özellikle Aşil tendonu ve plantar fasya) germek,
• Ayak bileği stabilitesini artırmak
• Denge ile propriosepsiyonu (vücut pozisyon hissi) geliştirmek.

Pes Cavus Ameliyatı Ne Zaman Düşünülmeli? (Ameliyat Kriterleri)

Hastalarım sıklıkla “Hocam, tabanlıkla olmaz mı? Ameliyat olmadan çözülemez mi?” diye sorar. Her pes cavus ameliyat gerektirmez ve ben her zaman önce konservatif tedaviyi denerim. Ancak bazı durumlarda cerrahi kaçınılmaz hale gelir.

Ameliyat düşündüğümüz durumlar şunlardır:

• 6-12 aylık konservatif tedaviye (tabanlık, fizik tedavi, uygun ayakkabı) rağmen ağrının devam etmesi
• Tekrarlayan ayak bileği burkulmalarının günlük hayatı ciddi şekilde kısıtlaması
• Deformitenin giderek ilerlemesi
• Yürüme bozukluğu ve belirgin denge kaybı
• Nasırların enfekte olması veya cilt yarası açması
• Pençe parmak deformitesinin ayakkabı giymeyiimkansız hale getirmesi
• Genç hastalarda, ileride daha büyük sorunlar yaratacak ilerleyici deformite
• Ameliyat düşünmediğimiz durumlar:
• Ağrısız ve fonksiyonel ayak (sadece kozmetik şikayet varsa)
• Tabanlık ve ayakkabı modifikasyonuyla rahat eden, aktif hayatını sürdürebilen hasta
• Genel sağlık durumu ameliyata uygun olmayan hastalar
• Çok ileri yaşta ve hareketsiz hastalar

Ameliyat kararı her zaman birlikte veririz. Hastanın beklentileri, aktivite düzeyi ve genel sağlık durumu bu kararda önemli rol oynar.

Ameliyat Nasıl Yapılır? (Yumuşak Doku ve Kemik Cerrahisinin Kombinasyonu)

Pes cavus ameliyatı, deformitenin şiddetine ve hastanın yaşına göre kişiye özel planlanan bir prosedürdür. Tek bir standart ameliyat yoktur; her hastaya göre farklı tekniklerin kombinasyonu uygulanır. Bu ameliyatı Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi kapsamında gerçekleştiriyorum.

Esnek deformitelerde, yani ayak pasif olarak düzeltilebiliyorsa, öncelikle yumuşak doku prosedürleri tercih edilir.

• Ayak tabanındaki gergin plantar fasya kesilir veya uzatılır. Bu işlem kemerin bir miktar düşmesini sağlar.
• Kısalmış Aşil tendonu uzatılarak ayağın daha normal pozisyona gelmesi sağlanır.
• Kas dengesizliğini düzeltmek için güçlü tendonlar, zayıflamış kasların işlevini üstlenmek üzere yeniden konumlandırılır.

Kemik Prosedürleri (Orta-Şiddetli Vakalarda)

• Sert, düzeltilemeyen deformitelerde kemik kesilerek yeniden şekillendirilir.
• Topuk kemiği kesilerek içe dönük pozisyonu düzeltilir.
• Birinci metatars başta olmak üzere ön ayak kemikleri kesilerek aşağı düşmüş pozisyonu düzeltilir.
• Gerekirse ek kemik düzeltmeleri yapılır.
• Çok şiddetli ve tekrarlayan vakalarda bazı eklemler sabitlenir.

Pes Cavus Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Ameliyat sonrası iyileşme süreci, yapılan prosedürün kapsamına göre değişir. Hastalarımı bu konuda çok detaylı bilgilendiririm çünkü beklentilerin gerçekçi olması, sürecin daha kolay atlatılmasını sağlar.

İlk 2 Hafta

Ayak alçı veya özel cerrahi bot içinde tutulur. Ameliyatlı ayağa kesinlikle yük verilmez, koltuk değneği kullanılır. Ayağın yukarıda tutulması şişliği azaltır. Bu dönemde ağrı kesiciler kullanılır ve yara bakımı yapılır.

2-6 Hafta

Dikişler alınır. Alçı veya yürüme botu ile koruma devam eder. Yapılan prosedüre göre kısmi yük vermeye başlanabilir veya tamamen yüksüz devam edilir. Bu kararı ameliyatın kapsamına göre veririm.

6-12 Hafta

Kemik kaynaması radyolojik olarak kontrol edilir. Kaynama yeterliyse alçı/bot çıkarılır ve destekli ayakkabıyla yürüyüşe geçilir. Fizik tedavi programı yoğunlaşır.

3-6 Ay

Fizik tedavi devam eder. Kas gücü ve eklem hareketi kazanılır. Normal günlük aktivitelere kademeli dönüş sağlanır.

6-12 Ay

Tam iyileşme ve spora dönüş bu dönemde gerçekleşir. Hafif sporlar (yüzme, bisiklet) daha erken başlayabilir, ancak koşu ve zıplama içeren sporlar için 6-9 ay beklenmesi önerilir.

Hastalarıma şunu vurgularım; “İyileşme süreci sabır gerektirir. Acele etmek, tüm emeğin boşa gitmesine neden olabilir. Fizik tedavi programına uyum, sonucun başarısında ameliyatın kendisi kadar önemlidir.”

Sonuç: Ağrı Yönetimi ve Fonksiyon İçin Doğru Destek Şarttır

Pes cavus, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen ancak doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir ayak deformitesidir. Her şeyden önce, bu durumun arkasında yatan nörolojik bir hastalık olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirme, tedavi planının doğru kurulması için kritik öneme sahiptir.

Modern cerrahi tekniklerle, kişiye özel planlanmış ameliyatlarla hastaların büyük çoğunluğu ağrısız, dengeli ve fonksiyonel bir ayağa kavuşur. Yıllardır çektikleri ağrı sona erer, ayak bileklerini sürekli burkma korkusu ortadan kalkar ve normal aktivitelerine dönebilirler.

Eğer siz de ayak tabanınızdaki yüksek kemerden, tekrarlayan burkulmalardan veya ayakkabı bulmakta zorlanmaktan şikayetçiyseniz, durumu birlikte değerlendirmek ve size en uygun tedavi yolunu çizmek için randevu alabilir veya kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular